
Tarihte bugün:
25 Şubat
Yazar Sabahattin Ali,
1907'de Gümülcine'ye bağlı Eğridere köyünde dünyaya geldi.
Sabahattin ali, 25 şubat 1907'de Bulgaristan sınırları içinde
kalan Gümülcine kazası Eğridere köyünde doğdu. Öğrenimini Balıkesir
ve 1927'de İstanbul Muallim Mektebi'nde yaptı. Yozgat'ta öğretmenliğe
başladı.
Maarif Vekaleti'nin açtığı sınavı kazanarak Almanya'ya eğitime gitti.
Postdam ve Berlin'de öğrenim gördü. Yurda dönüşünde Aydın'daki bir
ortaokulda Almanca öğretmenliğine atandı.
Bu görevdeyken 'yıkıcı propaganda' yapmak suçlamasıyla üç ay tutuklu
kaldı. Konya'ya atandı. 1932'de okuduğu bir şiirde Mustafa Kemal'i
eleştirdiği suçlamasıyla yine gözaltına alındı. Sinop ve Konya cezaevlerinde
bir yıl yattı.
Aftan yararlanarak salıverildi. Maarif Vekaleti Talim Terbiye Dairesi'nde,
Neşriyat Müdürlüğü'nde çalıştı. Ankara'da Almanca öğretmenliği,
Ankara Devlet Konservatuvarı'nda çevirmenlik, öğretmenlik, dramaturgluk
yaptı.
1945'te bakanlık emrine alındı. 1946'da işsiz kaldığı dönemde Aziz
Nesin'le birlikte 'Marko Paşa' dergisini çıkarmaya başladı. Yayın
yoluyla hakaret suçlamasıyla üç ay hapse mahkum edildi.
Serbest kalınca bir kamyon alarak taşımacılığa başladı. Sürekli
izlenmekten, yargılanmaktan tedirgin olduğu için yurtdışına çıkmaya
karar verdi. Kırklareli üzerinden Bulgaristan'a geçmek istedi.
2 nisan 1948'de yurt dışında çıkmak için anlaştığı, kendisine kılavuzluk
yapan Ali Ertekin tarafından, Bulgaristan sınırı yakınlarında Sazara
köyü civarındaki ormanda öldürüldüğü iddia edildi. Mezarının nerede
olduğu kesin belli değil.
Yazmaya Balıkesir'de yayınlanan 'Çağlayan' dergisinde 1925'te yayınlanan
şiirleriyle başladı (bazı kaynaklara göre 'Irmak' dergisinde). 'Yedi
Meşale', 'Resimli Ay', 'Varlık' gibi dergilerde yayınlanan şiirleri,
öyküleri, yazılarıyla tanındı.
Cumhuriyet döneminin ilk yılarındaki gerçekçi edebiyat akımının
öncüsü oldu. İlk toplumsal gerçekçi öyküleri 'Resimli Ay' dergisinde
yayımlandı. Şiir, hikaye ve roman türünde eserler verdi, çeviriler
yaptı.
Asıl ününü öykü ve romanlarıyla kazandı. Anadolu insanına yaklaşımıyla
edebiyata yeni bir boyut kazandırdı. Konularını toplumsal eşitsizliklerden
aldı. Ezilen insanların acılarını, sömürülmelerini dile getirdi.
Aydınlar ve kentlilerin Anadolu insanına karşı takındıkları küçümseyici
tavrı eleştirdi. 1937'de yayınlanan 'Kuyucaklı Yusuf' romanı, gerçekçi
Türk romanının en özgün örneklerinden biridir.
Öykülerinde, tanımlamakta güçlük çektiğimiz kimi duyguları ustalıkla
anlatır. İnsanın zavallılığını ve gücünü aynı sarsılmaz üslupla,
zaman zaman masalsı ve destansı bir biçimde yansıtmayı başardı.
Eserleri
Şiir: 'Dağlar ve Rüzgar' (1934), 'Değirmen, Dağlar ve Rüzgar' (1965),
'Kurbağaların Serenadı', 'Öteki Şiirler' (tüm Şiirleri, 1988)
Roman: 'Kuyucaklı Yusuf' (1937-1988), 'İçimizdeki Şeytan' (1940-1982),
'Kürk Mantolu Madonna' (1943-1988)
Öykü: 'Değirmen' (1935), 'Kağnı' (1936-1983), 'Ses' (1927-1972),
'Yeni Dünya' (1943-1982), 'Sırça Köşk' (1980)
Oyun: 'Esirler' (tefrika 1936, basım 1966)
Sabahattin Ali'den iki örnek
Dağlar
Başım dağ, saçlarım kardır
Deli rüzgarlarım vardır
Ovalar bana çok dardır
Benim meskenim dağlardır
Şehirler bana bir tuzak
İnsan sohbetleri yasak
Uzak olun benden, uzak
Benim meskenim dağlardır
Kalbime benzer taşları
Heybetli öter kuşları
Goğe yakındır başları
Benim meskenim dağlardır
Yarimi ellere verin
Sevdamı yellere verin
Yelleri bana gönderin
Benim meskenim dağlardır
Bir gün kadrim bilinirse
İsmim ağza alınırsa
Yerim soran bulunursa
Benim meskenim dağlardır
Leylim Ley
Döndüm daldan kopan kuru yaprağa
Seher yeli dağıt beni, kır beni
Götür tozlarımı burdan uzağa
Yarin reklam ayağına sür beni
Ayın şavkı vurur sazım üstüne
Söz söyleyen yoktur sözüm üstüne
Gel ey hilal kaşlım dizim üstüne
Ay bir yandan sen bir yandan sar beni
Yedi yıldır uğramadım yurduma
Dert ortağı aramadım derdime
Geleceksen bir gün düşüp ardıma
Kula değil yüreğine sor beni
Günün diğer önemli olayları
1899: Reuters haber ajansının (1851) kurucusu Baron Paul Julius
Reuter 83 yaşında hayatını kaybetti.
1950: Çoruh ilinin adı Artvin olarak değiştirildi.
1961: Tiyatro sanatçısı ve yönetmen Raşit Rıza Samako 71 yaşında
yaşama veda etti.
1980: Bedelli askerlik kabul edildi.
1986: Filipinler'de seçimler yapıldı. Muhalefet lideri Corazon Aquino
başkan seçildi. Ferdinand Marcos ülkeyi terk etti.
1991: Irak, Kuveyt'ten çekilme kararını açıkladı.
1991: Varşova Paktı fesh edildi.
1994: Almanya, RP'nin "Bosna'ya yardım" adı altında Almanya'ya gönderdiği
paralar hakkında soruşturma başlattı.
1996: İşadamı Vehbi Koç Antalya'da yaşamını yitirdi.